Termal havuz nedir? Sıcaklık, süre ve kaplıcayla farkı

Termal havuz, yerin altından doğal olarak sıcak çıkan kaynak suyuyla doldurulan havuzdur; halk arasında sıcak su havuzu da denir. Sağlık Bakanlığı'nın Kaplıcalar Yönetmeliği, çıkış noktasında sıcaklığı 20 °C ve üzerinde olan suyu termal su sayar. Havuzlar çoğunlukla vücut sıcaklığına yakın, 35-40 °C civarında tutulur ve bir seferde 20 dakikayı geçmemek önerilir.

Termal havuz ile kaplıca çoğu zaman aynı tesiste bulunur ama aynı şey değildir. Aşağıda suyu termal yapan şeyi, sıcaklık ve süre önerilerini, kaplıca, termal hamam ve ısıtılmış havuzla farkları ve kimlerin önce hekime danışması gerektiğini bulacaksınız.

Bir suyu termal yapan nedir?

Bir suyu termal yapan, kaynaktan çıktığı andaki sıcaklığıdır. Kaplıcalar Yönetmeliği üç tanım yapar:

Termal su: çıkış noktasında sıcaklığı 20 °C ve üzerinde olan su
Mineralli su: litresinde en az 1 gram çözünmüş mineral içeren, bakteriyolojik ve kimyasal kirlenmeye uğramamış su
Termomineral su: hem mineralli olan hem de çıkışta 20 °C ve üzerinde olan su

Yani her termal su mineralli değildir, her mineralli su da sıcak değildir. Yer altında uzun yol alan su, geçtiği kayaçlardan mineral toplar. Kükürt içeren sular çürük yumurtayı andıran kokusuyla tanınır; Millî Eğitim Bakanlığı'nın (MEB) kaplıca modülü, litresinde en az 1 miligram kükürt bulunan suyu kükürtlü su olarak tanımlar.

Kaynak sıcaklığı ile havuz sıcaklığı da aynı değildir. Tokat Termal Sulusaray havuzlarını besleyen kaynak 53,5 °C'de çıkar; bu kadar sıcak sular havuza ılıtılarak verilir. TDV İslâm Ansiklopedisi de tarihi kaplıcalarda kaynaktan çok sıcak gelen suyun kurna ve havuzlarda ılıtılarak kullanıldığını yazar.

Termal havuz kaç derece olur?

Termal havuzlar çoğunlukla 35-40 °C arasında tutulur. MEB'in kaplıca modülüne göre termal banyo kürleri, vücut sıcaklığına yakın, 35-38 °C'lik sularla yapılır. Rehberdeki tesislerden birkaç örnek:

Denizli'de Hierapolis Antik Kenti içindeki Pamukkale Antik Havuz, devrilmiş antik sütunların arasında yaklaşık 36 °C'lik termal suda yüzülen açık bir havuzdur.
Muğla Köyceğiz'deki Sultaniye Kaplıcaları, 39 °C'lik termal suyla beslenen açık ve kapalı havuzları ve çamur havuzu olan bir belediye kaplıcasıdır.
Kocaeli Başiskele'deki The Sign Kocaeli, termal havuzlarını 36-42 °C aralığında sunar.

Aynı tesiste farklı sıcaklıkta havuzlar olabilir; girişteki tabelaya bakın ya da görevliye sorun. ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC), sıcak su havuzlarında suyun 40 °C'yi geçmemesini önerir. 40 °C'ye yaklaşan havuzlarda süreyi kısa tutun.

Termal havuzda ne kadar kalınır?

Termal havuzda bir seferde 15-20 dakika kalınır; 20 dakika üst sınırdır. Türk Kaplıca Tıbbı ve Balneoloji Derneği Başkanı Prof. Dr. Müfit Zeki Karagülle, bu sularda 20 dakikadan fazla kalınmaması gerektiğini söyler. İlk girişte ve 38 °C'nin üzerindeki havuzlarda 10 dakika civarıyla başlayın.

Bir giriş şöyle planlanabilir:

Havuza girmeden önce duş alın.
Suya yavaş girin ve ilk dakikalarda vücudunuzun alışmasını bekleyin.
15-20 dakika sonra, kendinizi kötü hissederseniz daha önce, yavaşça çıkın; sıcak sudan birden kalkmak baş dönmesine yol açabilir.
En az suda kaldığınız süre kadar dinlenin ve su için.
Gün içinde yeniden girecekseniz aynı düzeni tekrarlayın.

Tatil amaçlı kullanımda gün içinde birkaç kısa giriş yapılabilir; önemli olan her girişin ardından dinlenmektir. Tedavi amaçlı kaplıca kürü ise başka bir şeydir: yönetmeliğe göre kür, tedavi etkeninin belirli dozda, seri halde ve düzenli aralıklarla tekrarlanmasıdır ve programını hekim belirler. MEB modülünde örneğin çamur banyolarının haftada 2-3 kez, toplam 10-15 uygulama olarak yapıldığı yazılıdır.

Kaplıca nedir?

Kaplıca, doğal sıcak su kaynağı üzerine kurulmuş yıkanma yeridir; TDK aynı yer için ılıca ve çermik sözcüklerini de verir. Kaplıcalar Yönetmeliği ise kaplıcayı doğal termal ya da termomineral su ortamlarının halkın hizmetine sunulduğu tesis olarak tanımlar. İzinli kaplıca tesislerinde uzman hekim ve sağlık personeli çalıştırmak zorunludur; banyo, içme ve çamur gibi uygulamaları tıbbi ekoloji ve hidroklimatoloji uzmanı programlar ve denetler.

Bu yüzden kaplıca sözcüğü iki şeyi anlatabilir: Bursa'daki Eski Kaplıca ya da Yeni Kaplıca gibi tarihi bir yıkanma yapısını ya da hekimin kür programladığı bir sağlık tesisini. Yalova Termal Kaplıcaları, Sağlık Bakanlığı'na bağlı olarak işletilen, Kurşunlu ve Valide hamamlarını, açık termal havuzu ve özel aile kabinlerini bir araya getiren tarihi bir komplekstir. Bu türdeki tesislerin tamamını kaplıca sayfasında bulabilirsiniz.

Termal havuz, kaplıca, termal hamam ve ısıtılmış havuz arasındaki fark

Termal havuz ile kaplıca, termal hamam, hamam ve ısıtılmış havuz arasındaki fark, suyun nereden geldiğinde ve nasıl kullanıldığındadır:

	Su nereden gelir?	Nasıl kullanılır?	Tedavi boyutu
Termal havuz	Doğal sıcak kaynak (çıkışta 20 °C ve üzeri)	Oturarak ya da yüzerek ısınma, dinlenme	Yok, dinlenme amaçlı
Kaplıca	Termal ya da termomineral kaynak	Havuz, küvet, içme, çamur	Hekimin programladığı kür olabilir
Termal hamam	Doğal sıcak kaynak	Havuzlu hamam, kurna, kese ve köpük	Yok
Hamam	Şebeke ya da kuyu suyu, ısıtılır	Göbek taşında terleme, kese ve köpük	Yok
Isıtılmış havuz, jakuzi	Şebeke ya da kuyu suyu, ısıtılır ve dezenfekte edilir	Yüzme, dinlenme	Yok

Termal hamam, kaynaktan sıcak gelen suyla çalışan hamamdır; Bursa'nın Çekirge ve Kükürtlü semtlerindeki tarihi kaplıcalar bu tiptedir. TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre kaplıcada hamamdaki göbek taşının yerini geniş bir havuz alır ve suyu ısıtmak için külhana gerek yoktur. Bu yapıları Bursa'nın tarihi hamamları ve kaplıcaları yazısında tek tek anlattık.

Hamamda ise su ısıtılır ve sıcaklığı veren asıl şey sıcak hava ile ısınmış mermerdir; bölüm bölüm değerleri hamam sıcaklığı rehberimizde bulabilirsiniz.

Isıtılmış havuz ve jakuzi termal değildir; su ısıtılır ve dezenfekte edilir. Yüzme havuzlarına uygulanan Sağlık Bakanlığı yönetmeliği, sağlık amaçlı kaplıca ve mineralli su havuzlarını kendi kapsamı dışında tutar; iki havuz türü ayrı kurallara bağlıdır. Bir otelin havuzuna termal dendiğinde suyun hangi kaynaktan geldiğini sormak bu yüzden yerindedir.

Termal havuza giderken yanınıza ne almalısınız?

Termal havuz için hazırlanırken şunları yanınıza alın:

Mayo ve terlik: havuz kenarı ıslak ve kaygandır.
Bone: bazı tesisler havuzda bone ister.
Havlu ya da bornoz: otellerde genellikle verilir; belediye tesislerinde ve günübirlik girişte önceden sorun.
Su şişesi: sıcak suda da terlersiniz.
Çıkış duşu için şampuan ve saç tokası
Takılarınızı evde bırakın: kükürtlü su gümüşü karartabilir.

Termal tesislerin birçoğunda kadın ve erkek bölümleri ya da saatleri ayrıdır; aile kabinleri genellikle ayrıca kiralanır. Gitmeden önce bu düzeni ve günübirlik giriş koşullarını sorun.

Kimler termal havuza girmeden önce hekime danışmalı?

Termal havuzun sıcak suyu herkes için aynı derecede uygun değildir. Prof. Karagülle, termal sıcak suların bazı durumlarda tehlikeli olabileceğini, örneğin dolaşım bozukluklarında yaz aylarında nemli bölgelerdeki kaplıcaların zararlı olabileceğini belirtir. Aşağıdaki durumlarda önce hekiminize danışın:

Hamilelik: CDC, hamilelerin sıcak su havuzunu kullanmadan önce bir sağlık profesyoneline danışmasını önerir.
Kalp-damar hastalıkları ve dolaşım bozuklukları
Yüksek ya da düşük tansiyon
Düzenli ilaç kullanımı, özellikle tansiyon ve kalp ilaçları
Cilt hastalıkları, açık yara ya da enfeksiyon
Ateş ya da akut hastalık: bu dönemde girmeyin.

CDC, 5 yaşından küçük çocukların sıcak su havuzlarına girmemesini ve havuzdan önce ya da havuzdayken alkol alınmamasını önerir. Termal suyu tedavi amacıyla kullanmak istiyorsanız bunu bir hekimle planlayın; bu yazı tıbbi tavsiye yerine geçmez.

Türkiye'de termal havuz nerede bulunur?

Termal tesisler Türkiye'nin pek çok iline yayılmıştır. Rehberde termal tesislerin yoğunlaştığı yerlerden bazıları:

Afyonkarahisar: Gazlıgöl'deki ve şehir merkezindeki termal oteller ile Sandıklı'daki belediye kaplıcası
Denizli: Pamukkale ve Karahayıt'taki termal oteller
Ankara: Kızılcahamam, Haymana ve Beypazarı'ndaki termal tesisler
Bursa ve Yalova: Çekirge'nin tarihi kaplıcaları ve Yalova Termal

Bunların dışında Kütahya Yoncalı'da, Balıkesir Edremit'te, Eskişehir'de, Kırşehir'de ve Tokat'ta da termal tesisler bulunur. Tüm tesisleri termal havuz hizmetine göre listeleyebilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Termal havuz her gün kullanılabilir mi?

Sağlıklı yetişkinler tatil boyunca her gün kullanabilir; önemli olan her girişte 20 dakikayı aşmamak ve aralarda dinlenmektir. Kronik bir rahatsızlığınız varsa sıklığı hekiminize sorun.

Termal havuz suyu içilir mi?

Hayır; CDC havuz suyunu yutmamayı önerir. Bazı kaplıcalarda içme amaçlı ayrı kaynaklar (içmece) bulunur; ne zaman ve ne kadar içileceğini hekim belirler.

Termal su neden kokar?

Kükürtlü sular, içerdikleri hidrojen sülfür nedeniyle çürük yumurtayı andıran bir koku verir. Bu koku suyun doğal bileşiminden gelir; her termal su kokmaz.

Termal havuz ile jakuzi aynı şey mi?

Hayır. Jakuzide genellikle şebeke suyu ısıtılır ve hava kabarcıklarıyla hareketlendirilir; termal havuzun suyu ise kaynaktan sıcak gelir. Bazı termal otellerde jakuziler de termal suyla doldurulur.

Çocuklar termal havuza girebilir mi?

CDC, 5 yaşından küçük çocukların sıcak su havuzlarına girmemesini önerir. Daha büyük çocuklarda süreyi kısa tutun ve onları sürekli gözetin; bazı termal tesislerde ayrı çocuk havuzu bulunur.